Küre Dedektifi
Cevat Paşa

18 MART 1915

Cevat Paşa: dosyayı sen yönet

Donanma Boğaz'ı neden geçemedi?

Kasım 1914. İki eski tabya, dört yabancı geminin ateşi altında. Elinde mayın, birkaç Alman danışman ve sayılı ağır mermi var.

Bu dosyayı oyna

Mirliva Cevat Paşa (Çobanlı) · Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı

Yaş44 (YAKLAŞIK)
Doğumİstanbul · 1870
RütbeMirliva (tümgeneral)
Bulunduğun yerÇanakkale · Mevki karargâhı
Elindeki güçKıyı topçusu, mayın grubu, projektör hatları, Alman danışmanlar
Karşındakiİngiliz ve Fransız donanmaları

3 Kasım 1914, sabah. İngiltere ve Fransa Osmanlı Devleti'ne henüz savaş ilan etmedi; ilan iki gün sonra gelecek. Ama dört gemi Boğaz'ın ağzına yaklaşmış, Seddülbahir ile Kumkale'ye ateş açıyor. Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı sensin; kırk dört yaşında bir mirlivasın.

Elindeki savunma çoğunlukla 1880'lerden kalma toplara dayanıyor. Boğaz'ın en dar yeri bir buçuk kilometreden az; Çanakkale'den Kilitbahir'e küçük bir kayıkla geçilir. O dar yeri mayınlar kapatıyor, mayınları da topçu ve projektör örtüyor. Bunların hepsi aynı kalemden çıkan para ve mermi demek.

Önündeki yol Kasım'dan Mart'a uzanıyor ve ucunda tek bir gün var: 18 Mart. Şimdilik sayabileceğin üç şey var: mayın, ağır top, mermi. En azı mermi. Biz de bu dosyada şunu soracağız: donanma Boğaz'ı neden geçemedi?

Tarihte gerçekte ne oldu

3 Kasım 1914'te İngiliz Indomitable ile Indefatigable ve Fransız Suffren ile Vérité, İngiltere ve Fransa'nın resmî savaş ilanından (5 Kasım) iki gün önce Seddülbahir ve Kumkale'yi kısa bir süre bombaladı. Seddülbahir'de bir cephanelik patladı; en sık anılan şehit sayısı seksen altıdır.

13 Aralık 1914'te İngiliz B11 denizaltısı mayın hatlarının altından geçip Çanakkale önündeki Mesudiye zırhlısını batırdı. Aynı dönemde Alman deniz subaylarının önerileriyle sahra obüslerinden seyyar bataryalar kuruldu ve mayın hatları dar kısımda sıklaştırıldı.

19 Şubat 1915'te Müttefik deniz harekâtı dış tabyalara uzak menzilden ateşle başladı. 25 Şubat'ta tabyalar susturuldu; 26 Şubat'ta çıkarma kolları susturulmuş topları patlattı.

Mart başında Müttefik tarayıcıları (çoğu balıkçı trollerinden çevrilmişti, mürettebatı çoğunlukla sivildi) mayın hatlarını gece süpürmeye çalıştı; projektör ve top ateşiyle geri çevrildi. 13/14 Mart gecesindeki büyük girişim de aynı sonuçla bitti.

YAKLAŞIK8 Mart gecesi (bazı anlatılarda 7/8 Mart) Nusret mayın gemisi, Yüzbaşı Hakkı Bey komutasında, Erenköy Koyu'na kıyıya paralel tek hat hâlinde yirmi altı mayın döktü. Planın sahibi olarak Binbaşı Nazmi Bey anılır. Hat 18 Mart'a kadar fark edilmedi.

18 Mart'ta on sekize yakın Müttefik zırhlısı (dördü Fransız) Boğaz'a girdi. Bouvet öğleden sonra bir mayına çarpıp iki dakikaya yakın bir sürede battı; Suffren ve Gaulois ağır isabet aldı. Akşama doğru Inflexible, Irresistible ve ardından Ocean mayına çarptı. Irresistible ve Ocean battı, Inflexible Tenedos'a çekildi. Donanma akşam çekildi.

YAKLAŞIKBouvet'de altı yüzü aşkın denizci öldü; Irresistible ve Ocean'ın mürettebatı büyük ölçüde kurtarıldı. Osmanlı kaybı için yirmi ile kırk arası şehit ve yetmiş dört kadar yaralı gibi rakamlar verilir. Ağır bataryalarda kalan mermi sayısı için tek bir güvenilir rakam yoktur; Türk anıları bazı bataryalarda stokun ciddi biçimde azaldığını anlatır.

RİVAYET · KESİN DEĞİLBir tabyada top mürettebatı yaralanınca Seyit Onbaşı'nın ağır bir mermiyi omuzlayıp taşıdığı anlatılır. Mermi ağırlığı için 215 ile 275 kilo arasında rakamlar dolaşır; ayrıntılar belgeyle doğrulanmış değildir.

22 Mart'ta Amiral de Robeck ve General Hamilton önce kara kuvvetlerinin çıkarılmasına karar verdi. 24 Mart'ta Beşinci Ordu kuruldu, komutanlığına Liman von Sanders atandı. 25 Nisan 1915'te çıkarma başladı. Mevki komutanı Cevat Paşa Boğaz savunmasının başında kaldı.

Kaynaklar

Bu dosyayı oyna

Diğer savaş dosyaları

Küre Dedektifi · Tüm hayatlar ve dosyalar