Küre Dedektifi
Halil Paşa

KUT 1916

Halil Paşa: dosyayı sen yönet

Kut hücumla mı alınırdı, açlıkla mı?

Townshend Dicle'nin dirseğinde bir kente kapandı. Dışarıda ona uzanan bir yardım ordusu, içeride ekmeği sayılan on üç bin kişi var. Sen kolordu komutanısın: hücum mu, abluka mı?

Bu dosyayı oyna

Halil Bey (sonra Halil Paşa) · Kolordu komutanı

Yaş34 (YAKLAŞIK)
Doğumİstanbul · 1881/82 (YAKLAŞIK)
AkrabalıkHarbiye Nazırı Enver Paşa'nın amcası
Bulunduğun yerDicle, Kut-ül-Amare çevresi
Elindeki güçBir kolordu; üstünde Goltz Paşa'nın 6. Ordusu
KarşındakiGeneral Townshend ve kuşatılmış garnizon

Aralık 1915. Dicle kıyısında soğuk bir sabah. İngiliz-Hint ordusu Bağdat'a iki günlük yola kadar gelmişti; Selman-ı Pak'ta durduruldu, nehir boyunca geri çekildi. Şimdi Kut-ül-Amare denen, Dicle'nin dirseğindeki küçük kente kapanmış durumda. General Townshend'in yanında on üç bin kadar adam var (YAKLAŞIK).

Sen bir kolordu komutanısın. Üstünde Goltz Paşa var: yetmiş iki yaşında bir Alman mareşal, ordunun başında. Aşağıdan, Basra yönünden bir yardım ordusu yukarı çıkıyor. İçeride bir garnizonun ekmeği sayılıyor. Aradaki yer çamur, bataklık, nehir ve uzun bir ikmal yolu.

Bu dosyada iki bedeli tartacaksın: hücumun bedeli ile beklemenin bedeli. Tarihte Kut'u teslim alan komutan bu soruyu beş ay boyunca her gün yeniden sordu. Biz de bırakmıyoruz: Kut hücumla mı alınırdı, açlıkla mı?

Tarihte gerçekte ne oldu

Selman-ı Pak'ta (22–25 Kasım 1915) durdurulan Townshend, Kut-ül-Amare'ye çekildi ve 3 Aralık'ta girdi. Kuşatma Aralık'un ilk haftasında tamamlandı ve 29 Nisan 1916'ya kadar sürdü.

YAKLAŞIKAralık sonunda (24–26 Aralık) Kut'un kuzeydoğu burcuna yapılan hücum geri çevrildi; Osmanlı komutanlığı hücum yerine ablukaya geçti. Kayıp sayıları kaynaklara göre değişir.

Yardım ordusu (Aylmer, sonra Gorringe) Ocak–Nisan 1916 arasında sırayla Şeyh Saad (6–8 Ocak), Vadi (13 Ocak), Hanna (21 Ocak), Dujaila (8 Mart) ve Felahiye–Sannaiyat (5–22 Nisan) çarpışmalarında Kut'a ulaşamadı.

YAKLAŞIKYardım girişimlerinde yardım ordusunun toplam kaybı 23 bin dolayı olarak anılır. Osmanlı kuvveti Aralık'ta on bin dolayındaydı, Nisan'da yirmi binin üstüne çıktı; rakamlar kaynaklara göre ayrılır.

RİVAYET · KESİN DEĞİLGoltz Paşa 19 Nisan 1916'da Bağdat'ta tifüsten öldü. Bazı anlatılarda ölümü için başka sebepler ileri sürülür; bunu gösteren bir belge yoktur. 6. Ordu'nun komutası Halil Paşa'ya geçti.

24 Nisan gecesi Julnar vapuru Kut'a zahire ulaştırmaya çalıştı ve Magasis yakınında durduruldu. Gemi komutanları Firman ve Cowley ölümlerinden sonra Victoria Cross ile ödüllendirildi.

YAKLAŞIKNisan sonunda T. E. Lawrence ve Aubrey Herbert'ın da bulunduğu İngiliz heyeti Halil Paşa ile görüştü ve garnizonun serbest bırakılması için para teklif etti (bir milyon sterlin, bazı anlatımlarda iki milyon). Teklif reddedildi.

YAKLAŞIK29 Nisan 1916'da General Townshend ve yaklaşık 13 bin kişi teslim oldu. Teslim, İngiliz ordusunun 1942'de Singapur'a kadar yaşadığı en büyük teslim olarak anılır.

TARTIŞMALIEsirlerin Bağdat ve Anadolu yönündeki sevki sırasında ve sonrasında çok sayıda ölüm oldu. Sayılar, nedenler (ikmal yetersizliği, hastalık, yürüyüş koşulları, muamele) ve sorumluluk tarih yazımında tartışmalıdır; bu dosyada ayrıntıya girilmedi.

YORUMHalil Bey'in Aralık 1915–Mart 1916 arasındaki tam görev ve konumu kaynaklarda farklı anlatılır. Oyun, anlatımı sadeleştirmek için seni baştan Dicle cephesinde bir kolordu komutanı sayar.

Kaynaklar

Bu dosya Halil Kut Paşa hayatının içinde de karşına çıkar.

Bu dosyayı oyna

Diğer savaş dosyaları

Küre Dedektifi · Tüm hayatlar ve dosyalar