Küre Dedektifi
Kösem Sultan

1589 dolayı – 1651

Kösem Sultan olarak yaşa

Adalar Denizi’nde bir papaz kızı, Topkapı’ya girip üç padişahın yanında devleti yönetir mi? Yönetmeyebilir de; adada kalır, evlendirilir, vakıf kurar.

Bir adada, Rum bir köy papazının evinde başlıyorsun. Denizin öbür yanında İstanbul, orada yaşça senden küçük bir padişah ve bir saray var. Önünde bir gemi, bir kapı, bir kafes ve elli yıl var.

Bu hayatı oyna

Kösem Sultan (Mahpeyker) · Adalar Denizi’nde bir papaz kızı; sonradan Mahpeyker, Haseki, Valide Sultan ve Büyük Valide

Doğum1589 ya da 1590 dolayı (YAKLAŞIK) · Tinos adası (RİVAYET)
KökenRum; bir papaz ailesinden geldiği anlatılır (RİVAYET)
EşI. Ahmed (1590–1617)
ÇocuklarıIV. Murad ve İbrahim kesin; Süleyman ve Kasım genellikle onun sayılır (kaynaklar ayrışır); kızları da vardı
UnvanlarHaseki (I. Ahmed), Valide Sultan ve naibe (IV. Murad), Büyük Valide ve naibe (IV. Mehmed)
Tarihteki ömrü61–62 yıl dolayı (2/3 Eylül 1651, Topkapı Sarayı)

Bu dosyada Kösem Sultan’ın bütün hayatını yaşayacaksın. Tinos’ta, yedi yaşında bir papaz kızı olarak başlıyorsun. Bu başlangıç bir rivayet: Doğum yılı 1589 ya da 1590, doğum yeri Tinos, köken Rum bir papaz ailesi diye anlatılır; bunları gösteren çağdaş bir belge elimizde yok. Ben yılı ve yeri bir hesap olarak seçtim.

Belgeli hayat 1604 dolayında saraya girişle başlıyor. Ondan sonrası Osmanlı’nın en gürültülü yarım yüzyıllarından biri: üç padişah tahttan indi, ikisi öldürüldü, iki oğlu sırayla tahta çıktı. Bu dosya sarayı bir entrika yuvası olarak değil, kuralları, ücretleri, vakıfları ve sıra düzeni olan bir devlet kurumu olarak anlatıyor. Kösem’in nerede güçlü, nerede çaresiz olduğunu birlikte göreceğiz.

Tarihteki Kösem’in yolu bir gemiden Topkapı’ya, hasekilikten Eski Saray’a, oradan iki oğlunun naibeliğine ve bir gece yarısı odasına uzanır. Senin yolun adada bir evde, bir paşa konağında ya da bir vakıf defterinin başında da bitebilir. Gerçek Kösem o yıl ne yaptıysa yandaki sütunda akacak.

Tarihte gerçekte ne oldu

RİVAYETKösem’in 1589 ya da 1590 dolayında Tinos’ta, Rum bir papaz ailesinde doğduğu ve 1604 dolayında saraya getirildiği anlatılır. Bunlar çağdaş bir belgeye değil, sonradan yazılmış anlatılara dayanır; doğum yılı, yeri ve ailesi KESİN DEĞİL.

Topkapı Sarayı’nda I. Ahmed’in hasekisi oldu. Oğlu Murad Temmuz 1612’de, İbrahim 5 Kasım 1615’te doğdu. Süleyman ve Kasım’ın da çoğu kaynakta onun oğulları sayılmasına rağmen bu konu tartışmalıdır. Kızlarının sayısı ve adları kaynaklarda farklıdır.

22 Kasım 1617’de I. Ahmed öldü; Kösem Eski Saray’a gönderildi. Sonraki altı yılda dört saltanat değişikliği yaşandı: I. Mustafa, II. Osman (1618–1622), yeniden I. Mustafa (1622–1623).

10 Eylül 1623’te oğlu IV. Murad on bir yaşında tahta çıktı. Kösem, valide sultan olarak 1632’ye kadar devletin yönetiminde belirleyici oldu. Murad kardeşlerini infaz ettirdi; bunlar arasında Süleyman ve Kasım da vardı. Kösem’in bu dönemdeki tutumu hakkında güvenilir bir kaynak yoktur.

Murad, 1638’de Bağdat’ı geri aldı ve Şubat 1640’ta öldü. Hanedanın tek erkek üyesi olarak İbrahim tahta çıktı; Kösem onu ikna etti diye anlatılır (RİVAYET). Çinili Cami’yi (Üsküdar) bu yıllarda yaptırdı.

İbrahim’in saltanatında (1640–1648) Kösem’in sarayda nüfuzu azaldı; Cinci Hoca ve Turhan Hatice yükseldi. 8 Ağustos 1648’de İbrahim tahttan indirildi, 18 Ağustos’ta öldü. Kösem’in bu kararda ne kadar yer aldığı tartışmalıdır.

IV. Mehmed altı yaşında tahta çıktı. Kösem büyük valide olarak naipliği üstlendi. Turhan Hatice ile mücadele ettiler. 1651 Eylülünün 2/3. gecesi Kösem Topkapı Sarayı’nda öldürüldü. Ayrıntıları bu dosyada verilmedi.

TEMSİLİÇapalar dışındaki olayların hepsi temsilîdir: o çağda adalarda bir papaz kızının, harem ve Eski Saray’da bir kadının, saray dışında evlendirilen bir hanımın, vakıf işlerine çekilmiş bir kadının başına gelebilecek şeyler. Adada kalan, evlendirilen, vakıf kuran ya da hayatta kalıp sürgün edilen Kösem’lerin hiçbiri tarihte yaşanmadı.

Kaynaklar

Bu hayatı oyna

Diğer hayatlar

Küre Dedektifi · Tüm hayatlar ve dosyalar