1466/1478 – 1546

Barbaros Hayreddin Paşa olarak yaşa

Midilli'de bir çömlekçinin oğlu Akdeniz'in iki yakasında aynı adla anılır mı? Bir yakada gazi, öbür yakada korsan.

Midilli'de, kalenin altında, babanın çömlek tezgâhının yanında başlıyorsun. Önünde bir tekne, bir kardeşin esareti, Mağrip kıyıları, Cezayir, İstanbul ve Preveze var. Hiçbiri kesin değil.

Bu hayatı oyna

Barbaros Hayreddin Paşa · Midilli'de Yakup Ağa'nın oğlu

Doğum	1466 ile 1478 arası (kaynaklar ayrılır; oyun 1478'i kullanır, HESAP) · Midilli
Baba	Yakup Ağa; Midilli'ye yerleşmiş Yenice-i Vardarlı bir sipahi (Gazavât)
Anne	Rum asıllı; adı bazı anlatılarda Katerina (RİVAYET)
Kardeşler	İshak, Oruç, İlyas
Asıl adı	Hızır. "Hayreddin" sonradan anılan lakabı; "Barbaros" Avrupalıların "Barbarossa"sından
Tarihteki ömrü	68 yıl (1478 kabulüyle, HESAP; 1466 kabul edilirse 80)

Bu dosyada Barbaros Hayreddin Paşa'nın bütün hayatını yaşayacaksın. Midilli'de, çömlekçi bir sipahinin dört oğlundan biri olarak başlıyorsun. Doğduğun yıl için kaynaklar on iki yıllık bir aralık veriyor; ben 1478'i seçtim ve bunu bir hesap olarak not ediyorum.

Hızır'ın hayatını bize en çok anlatan kitap, yaşlılığında kendi ağzından yazdırılan Gazavât. Öbür yakada İspanyol ve İtalyan kâtipler aynı adamı başka kelimelerle yazdı. İkisini yan yana koyunca bir denizcinin hayatı çıkıyor: ticaret, esaret, ganimet, liman, mektup ve kuşatma.

Tarihteki yol belli: tekne, Mağrip, Cezayir, İstanbul, Kaptan-ı Deryalık, Preveze ve Beşiktaş'ta bir türbe. Senin yolun Midilli'de bir çömlek tezgâhında, bir kadırganın kürek başında ya da bir imparatorun mektubunda da bitebilir. Gerçek Hızır o yıl ne yaptıysa yandaki sütunda akacak.

Tarihte gerçekte ne oldu

YAKLAŞIKHızır Midilli'de doğdu; doğum yılı için 1466 ile 1478 arasında tarihler verilir. Babası Yakup Ağa, adanın 1462'deki fethinden sonra oraya yerleşmiş bir sipahiydi; annesi Rum asıllıydı. Dört kardeştiler: İshak, Oruç, Hızır ve İlyas.

RİVAYETİlyas Rodos şövalyeleriyle bir çatışmada öldü, Oruç esir düştü. Oruç'un nasıl kurtulduğu için iki anlatı vardır: kaçış ya da Şehzade Korkut'un araya girmesi. Korkut sonra Oruç'a gemi verdi.

Oruç 1504'ten itibaren Hafsî sultanıyla anlaşıp Tunus kıyısından çalıştı; ganimetin beşte biri sultana gidiyordu. Hızır ona katıldı. 1512'de Bicaye kuşatmasında Oruç sol kolunu kaybetti; 1514'te kardeşler Cicel'i aldı.

1516'da Cezayir'e yerleştiler. 1518'de İshak ve Oruç İspanyollara karşı savaşırken öldü. Hızır 1519 dolayında Cezayir'i Yavuz Sultan Selim'e bağladı; "Hayreddin" lakabının Selim tarafından verildiği anlatılır (RİVAYET).

Hızır 1520 dolayında Cezayir'i İbnü'l-Kadı'ya kaptırdı, 1525'te geri aldı. 1529'da limanın ağzındaki İspanyol kalesi Peñón'u aldı ve taşlarıyla limanın mendireğini yaptırdı. Aynı yıl gemileri İspanya'dan Endülüslü Müslümanları taşıdı.

1533'te Süleyman onu İstanbul'a çağırdı; Kaptan-ı Derya ve beylerbeyi oldu. 1534'te Tunus'u aldı, 1535'te V. Karl'a kaptırdı. 1537'de Adalar Denizi'ndeki Venedik adalarını aldı ya da vergiye bağladı.

28 Eylül 1538'de Preveze'de Andrea Doria komutasındaki Kutsal İttifak donanmasını yendi. Osmanlı, bu zaferden sonra Doğu Akdeniz'de onlarca yıl üstün kaldı. 1539'da Nova'yı geri aldı; 1540'ta Venedik barışı imzalandı.

1543'te Fransa'yla ittifak çerçevesinde Nis'i kuşattı ve kışı Tulon'da geçirdi. 1544'te Turgut Reis'i fidyeyle kurtardı. 4 Temmuz 1546'da İstanbul'da öldü; Beşiktaş'ta Mimar Sinan'ın yaptığı türbeye gömüldü.

TEMSİLİBu dosyadaki çapalar dışındaki olaylar temsilîdir. Korsanlık ve esir ticareti Akdeniz'in iki yakasında da çağın gerçeğiydi: Malta ve Toskana şövalyeleri, İspanyol ve Venedik kadırgaları da aynı işi yapıyordu. Burada övülmeden, ayrıntılandırılmadan anlatıldı.

Kaynaklar

Seyyid Murâdî, Gazavât-ı Hayreddin Paşa (16. yy; Hayreddin'in anlatısına dayanır)
Kâtib Çelebi, Tuhfetü'l-kibâr fî esfâri'l-bihâr (1656)
Diego de Haedo, Topographia e historia general de Argel (1612)
TDV İslâm Ansiklopedisi, "Barbaros Hayreddin Paşa" ve "Oruç Reis" maddeleri
Emrah Safa Gürkan, Sultanın Korsanları (2018)
Ernle Bradford, The Sultan's Admiral (1968)
Fernand Braudel, Akdeniz ve Akdeniz Dünyası (1949)
İdris Bostan, Osmanlılar ve Deniz (2007)

Bu hayattaki derin savaş dosyaları