1634/35–1683

Kara Mustafa Paşa olarak yaşa

Merzifonlu bir sipahi oğlu sadrazam olur mu? Olursa, o mühür onu nereye götürür?

Merzifon yakınlarında, Marınca köyünde, babasız bir evde başlıyorsun. Önünde Köprülülerin konağı, bir donanma, bir mühür ve Viyana yolu var. Hiçbiri kesin değil.

Bu hayatı oyna

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa · Sipahi Oruç Bey'in oğlu

Doğum	1634/35 · Marınca köyü, Merzifon (YAKLAŞIK)
Aile	Timarlı sipahi ailesi
Baba	Oruç Bey, sipahi
Hami	Köprülü Mehmed (ileride Paşa)
Ana dil	Türkçe
Tarihteki ömrü	49 yıl (YAKLAŞIK)

Bu dosyada Kara Mustafa Paşa'nın Viyana önündeki iki ayını değil, bütün hayatını yaşayacaksın. Beş yaşında, Merzifon yakınlarında babasız bir sipahi oğlu olarak başlıyorsun.

Tarihteki yol belli: Köprülü konağı, damatlık, Silistre, Diyarbekir, Kaptan-ı Deryalık, kaymakamlık, mühür, Çehrin ve Viyana. Senin yolun öyle olmak zorunda değil. Babanın timarında kalabilir, medreseye gidebilir, denizde kalabilir, mührü hiç almayabilirsin. Viyana'dan sağ çıkılan bir hayat da bu dosyanın içinde.

Gerçek Kara Mustafa o yıl ne yaptıysa yandaki sütunda göreceksin. Kaynakların emin olmadığı yerlerde YAKLAŞIK ya da RİVAYET yazdım. Sen saptıkça iki sütun birbirinden uzaklaşacak.

Tarihte gerçekte ne oldu

YAKLAŞIKKara Mustafa 1634/35'te Merzifon'a bağlı Marınca köyünde doğdu. Babası sipahi Oruç Bey'di.

RİVAYET · KESİN DEĞİLBabasının IV. Murad'ın Bağdat seferinde öldüğü anlatılır; bu bilgi kesin değildir.

Küçük yaşta Köprülü Mehmed'in himayesine girdi ve onun oğlu Fazıl Ahmed ile birlikte yetişti. Köprülü Mehmed Paşa'nın kızıyla evlenerek ailenin damadı oldu.

Köprülü Mehmed Paşa 15 Eylül 1656'da sadrazam oldu. Kara Mustafa onun kapısında telhisçilik ve mirahurluk gibi hizmetlerde bulundu; Bozcaada ve Limni 1657'de geri alındı.

YAKLAŞIKSilistre (1659 dolayı) ve vezir rütbesiyle Diyarbekir (1660 dolayı) beylerbeyliği yaptı.

Köprülü Mehmed Paşa'nın 31 Ekim 1661'deki ölümünden sonra sadrazam olan Fazıl Ahmed Paşa'nın döneminde Kaptan-ı Derya oldu. Fazıl Ahmed 1663 Uyvar ve 1666–69 Girit seferlerindeyken sadaret kaymakamı olarak IV. Mehmed'in yanında kaldı.

Kandiye Eylül 1669'da teslim oldu. Kara Mustafa 1672 Kamaniçe seferinde ordudaydı ve 18 Ekim 1672 Bucaş Antlaşması'nın müzakeresinde rol oynadı.

Fazıl Ahmed Paşa'nın 3 Kasım 1676'daki ölümünden sonra sadrazam oldu ve yedi yıl bu makamda kaldı.

YAKLAŞIKFransız elçisi Nointel'e kabulünde sofada yer vermedi; benzer bir oturma yeri anlaşmazlığı halefi Guilleragues ile de yaşandı.

1677'de Çehrin'e giden ilk sefer başarısız oldu; Kara Mustafa 1678'de bizzat serdar olarak Çehrin'i aldı. Ocak 1681 Bahçesaray Antlaşması ile Moskof savaşı bitti.

1682'de Thököly Imre Orta Macar kralı olarak tanındı. Vasvar barışını uzatma teklifi reddedildi; Ağustos 1682'de sefer kararı alındı.

1683 Viyana kuşatması 14 Temmuz'da başladı; 12 Eylül'de yardım ordusu karşısında ordu bozuldu. Kara Mustafa Paşa 25 Aralık 1683'te Belgrad'da, IV. Mehmed'in fermanıyla idam edildi.

YAKLAŞIKMerzifon'da cami, medrese, han ve hamamdan oluşan bir külliye, İstanbul Çarşıkapı'da bir medrese ve İncesu'da bir kervansaray yaptırdı.

YORUMRüşvet ve servet iddiaları hem çağdaş hem sonraki tarihçilerde geçer; ne kadarının rakiplerinin ağzından yazıldığı tartışmalıdır. Hırsı ve sertliği kadar çalışkanlığı ve düzen kurma becerisi de kaynaklarda yer alır.

Kaynaklar

Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa, Silahdar Tarihi
Râşid Mehmed Efendi, Târih-i Râşid
Naîmâ Mustafa Efendi, Târih-i Naîmâ (1650'lere kadarki dönem için)
Evliya Çelebi, Seyahatnâme
İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi III
Halil İnalcık, Devlet-i Aliyye
John Stoye, The Siege of Vienna (1964)
Andrew Wheatcroft, The Enemy at the Gate (2008)
TDV İslâm Ansiklopedisi, "Merzifonlu Kara Mustafa Paşa" maddesi
TDV İslâm Ansiklopedisi, "Köprülü Mehmed Paşa" ve "Fazıl Ahmed Paşa" maddeleri

Bu hayattaki derin savaş dosyaları