1769–1821

Napolyon olarak yaşa

Korsikalı bir çocuktan imparator çıkar mı? Çıkmayabilir de.

Ajaccio’da sekiz çocuklu bir evde başlıyorsun. Önünde bir askerî okul, bir devrim ve senin vereceğin kararlar var. İstanbul’a giden yol da açık.

Bu hayatı oyna

Napoléon Bonaparte · Ajaccio doğumlu, Carlo ile Letizia’nın ikinci oğlu

Doğum	15 Ağustos 1769 · Ajaccio, Korsika
Aile	Küçük soylu, borçlu, kalabalık
Ana dil	Korsikaca; Fransızcayı dokuz yaşında öğrenecek
Baba	Carlo Buonaparte, avukat
Anne	Letizia Ramolino
Tarihteki ömrü	51 yıl

Bu dosyada Napolyon’un seferlerinden birini değil, bütün hayatını yaşayacaksın. Yedi yaşında, Ajaccio’da bir çocuk olarak başlıyorsun.

Tarihteki Napolyon’un yolu belli: askerî okul, topçu teğmenliği, Toulon, İtalya, Mısır, taht, Moskova, St. Helena. Senin yolun öyle olmak zorunda değil. Yirmi altı yaşında İstanbul’a gidip Osmanlı topçusuna girmek için dilekçe verdiği doğrudur; o dilekçenin kabul edildiği bir hayat da bu dosyanın içinde. Donanmaya giren, Korsika’da avukat kalan, kalemle yaşayan Bonaparte’lar da.

Gerçek Napolyon o yıl ne yaptıysa yandaki sütunda göreceksin. Sen saptıkça iki sütun birbirinden uzaklaşacak.

Tarihte gerçekte ne oldu

Napolyon 15 Ağustos 1769’da Ajaccio’da doğdu; Korsika bir yıl önce Cenova’dan Fransa’ya geçmişti. 1779’da krallık bursuyla Brienne askerî okuluna girdi.

1785’te Paris Askerî Okulu’ndan 58 kişi arasında 42. olarak topçu teğmeni çıktı. Babası aynı yıl öldü; on altı yaşında ailenin geçimine ortak oldu.

1789–1793 arasını büyük ölçüde Korsika’da, ada siyasetinde geçirdi. Paoli ile kopuştan sonra ailesiyle birlikte 1793’te adadan kaçtı.

Aralık 1793’te Toulon’un geri alınmasındaki planıyla tuğgeneral oldu. Robespierre’in düşüşünden sonra Ağustos 1794’te on bir gün tutuklu kaldı.

İSTANBUL1795 yazında Osmanlı topçusunu düzenleyecek bir heyetle İstanbul’a gitmeyi önerdi. Ekim’de Paris’te kralcı ayaklanmayı top ateşiyle bastırınca bu plan kapandı.

1796–97 İtalya seferiyle ün kazandı, Campo Formio’yu kendi imzasıyla bağladı. 1798’de Osmanlı toprağı Mısır’ı işgal etti; Osmanlı Devleti savaş ilan etti.

AKKAMart–Mayıs 1799’da Akka’yı kuşattı; Cezzar Ahmed Paşa’nın savunmasını ve İngiliz gemilerini aşamadı. Ağustos’ta ordusunu Mısır’da bırakıp Fransa’ya döndü.

Kasım 1799’da darbeyle Birinci Konsül oldu. Konkordato, Medeni Kanun, Fransa Bankası ve valilik sistemi bu yıllarda kuruldu. 1802’de sömürgelerde köleliği yeniden yerleştirdi.

1804’te Enghien dükünü idam ettirdi ve imparator oldu. 1805 Austerlitz, 1806 Jena, 1807 Friedland ile kıtada üstünlük kurdu; Trafalgar’dan sonra denizde bunu hiç kuramadı.

TİLSİTTemmuz 1807’de Çar ile anlaştı; gizli maddeler, Osmanlı barışa yanaşmazsa Avrupa’daki Osmanlı topraklarının paylaşılmasını öngörüyordu.

1808’de İspanya tahtına ağabeyi Joseph’i oturttu; altı yıl süren bir savaş başladı. 1810’da Joséphine’den boşanıp Marie-Louise ile evlendi.

YAKLAŞIK1812’de Rusya’ya yaklaşık 420 bin kişilik ana kolla girdi; Aralık’ta Neman’ı geri geçen ana kol 10 bin kişi kadardı. Bükreş barışı, Rus Tuna ordusunu bu sefere karşı serbest bıraktı.

Ekim 1813’te Leipzig’de yenildi, Nisan 1814’te tahttan çekildi ve Elba’ya gönderildi. Mart 1815’te döndü; 18 Haziran’da Waterloo’da yenildi.

Temmuz 1815’te İngilizlere teslim oldu ve St. Helena’ya sürüldü. 5 Mayıs 1821’de orada, 51 yaşında öldü. Naaşı 1840’ta Paris’e getirildi.

Kaynaklar

Andrew Roberts, Napoleon the Great (2014)
Philip Dwyer, Napoleon: The Path to Power (2007) ve Citizen Emperor (2013)
Steven Englund, Napoleon: A Political Life (2004)
David Chandler, The Campaigns of Napoleon (1966)
Juan Cole, Napoleon’s Egypt (2007)
Stanford J. Shaw, Between Old and New: The Ottoman Empire under Sultan Selim III (1971)
Kemal Beydilli, Türk Bilim ve Matbaacılık Tarihinde Mühendishâne (1995)
Armand de Caulaincourt, anılar
Las Cases, Mémorial de Sainte-Hélène (1823; taraflı, ihtiyatla)
Bourrienne, anılar (taraflı; ihtiyatla)

Bu hayattaki derin savaş dosyaları