1029/32 – 1072

Alp Arslan olarak yaşa

Ceyhun'u geçen göçebe bir ailenin çocuğu bir imparatoru esir alır mı? Alırsa, onu ne yapar?

Harezm'de, Selçuk Bey'in torunlarının kışlağında altı yaşında başlıyorsun. Önünde Horasan, Gazneliler, bir taht kavgası, Kafkasya, Suriye ve Malazgirt var. Hiçbiri kesin değil.

Bu hayatı oyna

Alp Arslan (Muhammed bin Dâvud) · Çağrı Bey'in oğlu

Doğum	1029–1032 arası; kaynaklar ayrışır. Oyun 1029'u kullanır (HESAP). Yeri belirsiz
Ad	Muhammed. Lakabı Alp Arslan, künyesi Ebû Şücâ
Soy	Oğuzların Kınık boyu; Selçuk Bey'in torununun oğlu
Baba	Çağrı Bey (Dâvud), Horasan'ın fatihi
Amca	Tuğrul Bey, ilk Selçuklu sultanı
Tarihteki ömrü	40–43 yıl (doğum yılına göre)

Bu dosyada Alp Arslan'ın Malazgirt'teki bir gününü değil, bütün hayatını yaşayacaksın. Altı yaşında, göç hazırlığındaki bir Oğuz obasında başlıyorsun. Doğduğun yılı kaynaklar 1029 ile 1032 arasında veriyor; ben 1029'u seçtim ve bunu bir hesap olarak not ediyorum.

Tarihteki yol belli: Horasan, Gazneliler, babanın ölümü, Nizâmülmülk, amcanın ölümü ve taht kavgası, Ani, Kirman, Halep, Malazgirt ve Ceyhun kıyısında bir kale. Senin yolun öyle olmak zorunda değil. Bir kervanda, Nişabur'da bir medresede, bir kalenin zindanında ya da Konstantinopolis'te bir esir olarak da bitebilir.

Gerçek Alp Arslan o yıl ne yaptıysa yandaki sütunda akacak. Kaynakların emin olmadığı yerlerde YAKLAŞIK ya da RİVAYET yazdım. Bizans tarafının ne düşündüğünü de, kendi kaynaklarından, yeri geldikçe söyleyeceğim.

Tarihte gerçekte ne oldu

YAKLAŞIKAlp Arslan'ın doğum yılı kaynaklarda 1029 ile 1032 arasında verilir. Asıl adı Muhammed'dir; "Alp Arslan" lakabı Türkçede yiğit aslan demektir. Çağrı Bey'in oğlu, Tuğrul Bey'in yeğenidir.

Selçuklular 1035'te Horasan'a geçti ve 23 Mayıs 1040'ta Dandanakan'da Gaznelileri yendi. Alp Arslan'ın bu savaşta bulunup bulunmadığı kesin değildir (RİVAYET).

Babası Çağrı Bey 1059 ya da 1060'ta ölünce Horasan'ın yönetimini üstlendi. Nizâmülmülk bu yıllarda onun veziri oldu ve otuz yılı aşkın süre Selçuklu devletinin yönetimini elinde tuttu.

Tuğrul Bey 4 Eylül 1063'te öldü. Vezir Kündürî Süleyman'ı tahta çıkardı; Kutalmış da tahtı istedi. Alp Arslan Aralık 1063'te Kutalmış'ı yendi ve tek sultan oldu. Kündürî 1064 sonunda öldürüldü.

16 Ağustos 1064'te Ani'yi aldı; 1068'de Gürcistan'a yeniden sefer yaptı. Kardeşi Kavurt'un Kirman'daki isyanını bastırıp onu affetti (YAKLAŞIK).

1070'te Fatımîlere karşı yola çıktı, Malazgirt ve Erciş'i aldı, Urfa'yı kuşattı ama alamadı, Halep'i itaate aldı. Romanos Diogenes'in yürüyüşü üzerine kuzeye döndü.

26 Ağustos 1071'de Malazgirt'te Bizans ordusunu yendi ve Romanos'u esir aldı. Bizans tarafında artçıdaki Andronikos Dukas'ın savaşı terk etmesi, paralı askerlerin bir kısmının ayrılması ve ordunun yıllardır süren ihmali yenilginin sebepleri arasında sayılır. Romanos bir hafta kadar sonra antlaşmayla serbest bırakıldı; şartlar kaynaklarda farklıdır.

Malazgirt'ten sonra Alp Arslan Anadolu'ya girmedi. Türkmenlerin Anadolu'ya yerleşmesi, Bizans'ın 1071 sonrası iç savaşlarında hızlandı; bu savaşlarda Bizanslı taraflar Türk beylerini paralı asker olarak da kullandı.

Kasım–Aralık 1072'de Maveraünnehir seferinde, esir alınan Berzem kalesi komutanı Yusuf el-Harezmî tarafından yaralandı ve birkaç gün sonra öldü. Merv'de babasının yanına gömüldü. Yerine Melikşah geçti.

TEMSİLİBu dosyadaki çapalar dışındaki olayların hepsi temsilîdir: o çağda bir Selçuklu şehzadesinin ya da sultanının başına gelebilecek şeyler. Alp Arslan'ın sultanlıktan önceki hayatı için kaynaklar çok azdır.

Kaynaklar

İbnü'l-Esîr, el-Kâmil fi't-târîh (13. yy başı)
Sıbt İbnü'l-Cevzî, Mir'âtü'z-zamân (13. yy)
el-Bundârî, Zübdetü'n-nusra (İmâdüddin el-İsfahânî'nin eserinin özeti)
Sadrüddin el-Hüseynî, Ahbârü'd-devleti's-Selçûkıyye
Mikhail Attaleiates, Historia (Malazgirt'in Bizanslı tanığı)
Mikhail Psellos, Khronographia
Urfalı Mateos, Vekâyinâme
Nizâmülmülk, Siyâsetnâme (1091 dolayı)
Osman Turan, Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti
Erdoğan Merçil, "Alparslan", TDV İslâm Ansiklopedisi
Carole Hillenbrand, Turkish Myth and Muslim Symbol: The Battle of Manzikert (2007)
A. C. S. Peacock, The Great Seljuk Empire (2015)
Jean-Claude Cheynet, "Mantzikert: un désastre militaire?" (1980)

Bu hayattaki derin savaş dosyaları