1533–1603

I. Elizabeth olarak yaşa

Annesi idam edilmiş, “piç” sayılmış bir kız çocuğu, Kule’den çıkıp kırk dört yıl İngiltere’yi evlenmeden yönetir mi? Yönetmeyebilir de: Kule’de kalır, bir dükün eşi olur, Dudley’yle evlenir, Roma’ya döner.

Annen az önce idam edildi ve sen iki yaşındasın. Babanın sarayı seni artık varis saymıyor. Önünde bir üvey anne, iki kardeşin tahtı, bir Kule hücresi ve evlenip evlenmeyeceğini yıllarca soracak bir taç var.

Bu hayatı oyna

I. Elizabeth · VIII. Henry’nin kızı; sonradan Lady Elizabeth, Kule’de tutsak, İngiltere Kraliçesi

Doğum	7 Eylül 1533 · Greenwich Sarayı
Ana baba	VIII. Henry ve Anne Boleyn
Kardeşleri	Üvey kardeşler Mary ve Edward; ikisi de sırayla tahta çıktı
Taç	17 Kasım 1558 – 24 Mart 1603 (44 yıl, 4 ay)
Evlilik	Hiç evlenmedi; evlilik görüşmeleri yıllarca sürdü
Tarihteki ömrü	69 yıl (24 Mart 1603, Richmond Sarayı)

Bu dosyada I. Elizabeth’in bütün hayatını yaşayacaksın. İki yaşında, annesi idam edilmiş bir kız çocuğu olarak başlıyorsun. Bu ağır bir başlangıç; dosya onu ayrıntıya girmeden, ölçülü anlatıyor.

Tarihteki yolu bir üvey anneden, bir hocadan, bir kardeşin sarayından, Kule’den, Woodstock’tan ve bir gün Hatfield’de gelen bir haberden geçer. Sonra kırk dört yıl, evlenmeden. O yıllar boyunca “evlen” sorusu ona her yıl yeniden soruldu. Sen de yanıtlayacaksın.

Senin yolun Kule’de de bitebilir, Savoy’da bir sarayda da, Dudley’nin yanında da, Roma’ya dönmüş bir kraliçe olarak da. Bunlar tarihte yaşanmadı ve dosya ayrımı açık tutar. Osmanlı tarafı da var: III. Murad’la mektuplaşma, Levant Company ve 1599’da İstanbul’a giden bir org gerçek olaylardır. Gerçek Elizabeth o yıl ne yaptıysa yandaki sütunda akacak.

Tarihte gerçekte ne oldu

Elizabeth 7 Eylül 1533’te Greenwich’te doğdu. Annesi Anne Boleyn 1536’da idam edildi; evlilik hükümsüz sayıldı ve Elizabeth veraset sırasından çıkarıldı. 1544’te sıraya geri alındı.

Catherine Parr’ın yanında eğitim gördü; Roger Ascham (1548–50) Yunanca ve Latince okumasını geliştirdi. 1548–49’da Thomas Seymour olayı sırasında sorguya çekildi, hiçbir şeyi kabul etmedi.

Mary 1553’te tahta çıkınca Elizabeth görünüşte Katolik ayine uydu. Wyatt İsyanı sonrası 18 Mart 1554’te Kule’ye kapatıldı, 19 Mayıs’ta Woodstock’a gönderildi, Nisan 1555’te serbest bırakıldı.

17 Kasım 1558’de Mary öldü, Elizabeth tahta çıktı. 1559’da Üstünlük ve Birlik Yasaları kilise düzenini belirledi. Cecil devlet sekreteri oldu.

1560’ta Amy Robsart’ın ölümüyle Dudley’yle evlilik ihtimali kapandı. Elizabeth hiç evlenmedi; Anjou’yla görüşmeler 1579–81’de en ciddi hâlini aldı.

Mary Stuart 1568’de İngiltere’ye sığındı, 1587’de idam edildi. 1569 Kuzey İsyanı, 1570 aforoz ve Ridolfi/Babington komploları Katolik tehdidini siyasete soktu.

1588 Armadası Kanal’da dağıldı. 1580’de Drake dünya turunu tamamladı. Osmanlı’yla ticaret 1580’de bir ahidnameyle başladı; Levant Company 1581/1592; 1599’da Dallam’ın orgu İstanbul’a götürüldü. III. Murad ve Safiye Sultan’la yazışmalar sürdü.

Essex 1601’de isyan etti ve idam edildi. Elizabeth 24 Mart 1603’te Richmond’da öldü; yerine VI. James geçti.

TEMSİLİÇapalar dışındaki olaylar temsilîdir. Kule’de ölen prenses, Savoy Düşesi, Dudley’nin ya da Anjou’nun eşi, Roma’ya dönen kraliçe, tahtsız hanım, sürgündeki prenses ve Mary Stuart’ı serbest bırakan kraliçe tarihte yaşanmadı.

Kaynaklar

Anne Somerset, Elizabeth I (1991)
David Starkey, Elizabeth: The Struggle for the Throne (2000)
Susan Doran, Elizabeth I and Foreign Policy (2000)
Elizabeth I: Collected Works (ed. Marcus, Mueller, Rose, 2000)
Susan Skilliter, William Harborne and the Trade with Turkey 1578–1582 (1977)
Thomas Dallam, Early Voyages and Travels in the Levant (Hakluyt Society, 1893)
Oxford Dictionary of National Biography, “Elizabeth I”

Bu hayattaki derin savaş dosyaları